Pabbi minn, Hugo Þórisson

Hugosson? Ekki ertu sonur hans Hugos Þórissonar?

Pabbi minn sagði einu sinni við mig að þegar hann eignaðist börn áttaði hann sig á því að þar sem hann héti Hugo að þá myndi fólk oft átta sig á því að hver pabbi minn væri. Hann tók því þá ákvörðun að í hvert einasta skipti sem einhver myndi segja: “Hugosson? Ekki ertu sonur hans Hugos Þórissonar?” að þá yrðu hugrenningartengsl allra sem myndu segja þetta jákvæð. Það átti aldrei að koma niður á mér að vera sonur pabba míns.

Miðvikudaginn 25.maí 2016 hefði pabbi orðið 67 ára gamall. 2016 verður þriðja árið sem ég held upp á fæðingardag pabba við leiði hans í kirkjugarðinum.

Ég hugsa daglega til pabba og ég sakna hans mikið. Eftir að hann dó átti ég samt mjög erfitt með að hugsa til hans. Ég gat ekki munað mikið þar sem sorgin og reiðin virtust kaffæra allar gamlar og góðar minningar og troða þeim síðustu og erfiðustu sífellt framfyrir. Ég leitaði að lokum til vinar og kollega pabba sem hjálpaði mér að koma reiðu á hugsanir mínar. Hann hjálpaði mér að snúa spilunum á hvolf og nýta sorgina og reiðina til að átta mig á því hversu heppinn ég hafði verið. Fyrst sársaukinn var svona mikill að þá hlaut pabbi að hafa skipað stóran sess í hjarta mínu.

Það var ótrúlegt hvað þessi litla hugsunarbreyting gerði mikið fyrir mig. Hægt og hægt fór ég að geta hugsað á jákvæðari hátt til pabba og minningarnar urðu sífellt fleiri. Ég fór að muna hvernig pabbi hafði sýnt mér þessa lausn, að ákveða það hvernig maður hugsar um hluti; hvernig maður nálgast lífið getur breytt því hvernig lífi þú í raun og veru lifar. Pabbi sagði komdu en ekki farðu, hann fékk að verja tíma með fjölskyldunni sinni en eyddi honum ekki og hann áttaði sig á því að umhverfið í kringum þig er aldrei betra né verra en þú leyfir því að vera. Pabbi minn ákvað það að ég myndi aldrei líða fyrir að vera sonur hans þrátt fyrir að margir vissu hver hann væri.

Ég heyrði þessa setningu; Hugosson? Ekki ertu sonur hans Hugos Þórissonar?  síðast núna fyrir viku þegar ég fór niður á pósthús að sækja sendingu. Ég svaraði konunni á pósthúsinu, eins og ég hef alltaf gert, með bros á vör og sagði “Já, Hann var Pabbi Minn”. Hún sagðist muna eftir honum, “hann hefði sko búið á mínu svæði, hérna í vesturbænum sjáðu til, svo lengi” og hún bætti við, eins og svo margir “Hann var ótrúlegur maður, hann pabbi þinn”. Ég er alveg sammála konunni á pósthúsinu, pabbi var ótrúlegur maður.

Ég veit það núna að hluti af því af hverju pabbi var svona ótrúlegur maður var vegna þess að hann tók meðvitaðir ákvarðanir um hvernig hann vildi haga lífi sínu. Hann hlustaði, lét sig fólk varða og ákvað fyrirfram hvernig persóna hann vildi vera.

Í febrúar fyrir tveimur árum skrifaði ég bréf til pabba þar sem ég sagði honum hversu reiður ég væri út í hann fyrir að hafa verið svona frábær og vera því að láta mig sakna hans svona mikið. Í lok bréfsins sagðist ég vera hræddur því

“Ég get ekki verið þú, hvað ef ég klúðra einhverju. Hvað ef ég get ekki verið þú?”.

Síðustu tvö ár hef ég lært ótal margt og reynt að sjá fyrir mér hvernig persóna ég vil vera. Ég hef áttað mig á því að ég mun klúðra fullt af hlutum og að ég mun aldrei verða eins og pabbi minn. Það getur enginn. Ég hef hins vegar líka áttað mig á því að ég mun alltaf sakna pabba og að það er allt í lagi. Það er allt í lagi svo lengi sem ég geri eins og hann, ákveð hvernig persóna ég vil vera sjálfur. Ég trúi því að pabbi hafi haft rétt fyrir sér, heimurinn getur einungis verið eins góður eða slæmur og þú leyfir honum að vera og ég held við hefðum öll gott af því að leyfa heiminum í kringum okkur að vera aðeins betri.

Á miðvikudaginn 25.maí mun ég halda upp á fæðingardag pabba eins og ég hef gert alla mína ævi og ég hlakka til næsta skiptis sem ég mun svara spurningunni: “Hugosson? Ekki ertu sonur hans Hugos Þórissonar?” brosandi út að eyrum því pabba tókst að ná markmiði sínu. Ég hef aldrei heyrt þessa setningu og séð annað en ánægju á andliti þess sem talar.

Advertisements

Orðræða, áherslur og femínismi Emmu Watson

Í bók sinni “Don’t Think of an Elephant” biður George Lakoff (2004) lesendur um að gera nákvæmlega það; ekki hugsa um fíl. Lakoff heldur því hins vegar fram að það geti enginn orðið við þessari bón hans því um leið og bónin er lesin kallar lesandinn fram ímyndaðan fíl í höfði sínu sem er ekki á því að láta sig hverfa svo auðveldlega. Á sama hátt eru til orð eða orðatiltæki sem hafa hugrenningartengsl við einhvern ákveðin hlut, tilfinningu eða ástand hjá hverjum og einum. Lítum á orð eins og skattbyrði og greinum það aðeins. Það er erfitt að burðast með eitthvað. Hver sem sú byrði er sem liggur á þér þá er hún íþyngjandi og þú vildir gjarnan án hennar vera. Að því gefnu gefur það augaleið að þegar við leggjum þessa neikvæðu merkingu við skatt og fáum skattbyrði að þá dregur hugur okkar upp þá mynd að skatturinn, líkt og hver önnur byrði, sé okkur til ama. Það velur enginn að bera einhverja byrði heldur neyðumst við til þess.

Hver og einn þarf hins vegar ekki að hafa sömu hugrenningartengsl til sama orðsins. Þannig kallaði ég ekki fram einn fíl heldur óteljandi fíla í upphafi pistilsins í hugum ykkar. Einhver ykkar sáu fyrir sér afrískan fíl, aðrir indverskan, sumir Dumbó og einhverjir hana Nellý. Í hvert sinn sem við notum orð til að tjá okkur erum við i raun að fórna einhverjum hluta af upplifun okkar til þess að geta tjáð öðrum hana. Við getum aldrei verið viss um hvaða fíll mun dúkka upp í huga þess sem við tölum við en það er áhætta sem við erum tilbúin að taka til að geta átt samskipti. Einn af þeim fræðimönnum sem hefur fjallað um þessi umskipti milli upplifunar og orða og þeirrar fórnar sem þau eru er Weick (2011). Hann vill meina að mismunandi rammar einstaklinga á lífið valdi þessari stöðugu togstreitu milli upplifunar og tjáningar. Allt í fari einstaklinga, hvort sem það er aldur, kyn, upplifanir eða hvað annað myndar ramma þeirra á lífið. Rammarnir eru þau gleraugu sem hver og einn lítur á lífið í gegnum. Slíkir rammar,  sjónarhorn á lífið, geta verið sterkir og erfitt getur reynst að brjóta þá. Með öðrum orðum getur reynst erfitt að kynna einstaklinga fyrir nýjungum eða sannfæra þá um eitthvað sem gengur gegn sýn þeirra á lífið. Snow o.fl. (1986) vilja þó meina að með því að nýta sér ramma sé hægt að fá einstaklinga til að beita sér fyrir málefnum sem þeir annars hefðu ekki hugsað sér að gera. Þetta er mögulegt með því að nota gildi eða skoðanir sem falla inn í ramma einstaklinga og sýna þeim hvernig þau gildi eða skoðanir falla að gefnu málefni hverju sinni. Þetta hafa ótal margir foreldrar nýtt sér í gegnum tíðina með því að stinga upp á því við börnin sín að þau eigi að hugsa til barnanna í Afríku og klára nú matinn sinn. Það gefur augaleið að samhugur með sveltandi börnum og manngæska eru gildi sem allir foreldrar vilja meina að þeir hafi innrætt í börnum sínum og því ættu þau gildi að duga til að hvetja barnið til að borða.

Hér er komið að þætti Emmu Watson í þessum pistli. Emma Watson hélt nýverið ræðu sem farið hefur eins og eldur í sinu um netheima og í kjölfar hennar var netátakinu heforshe hrint af stað af hálfu Sameinuðu Þjóðanna. Þar reynir hún að endurskilgreina femínisma sem hugtak sem á samleið með römmum margra þeirra sem hafa afskrifað hugtakið í huga sínum. Hugtakið er margslungið og hefur vafalaust mun misleitari hugrenningartengsl milli einstaklinga en flest önnur. Emma Watson reynir því að nota sterk gildi sem hún telur að ætti að falla inn í ramma sem flestra til að fá einstaklinga til að taka afstöðu með femínisma á nýjan leik.

“For the record – Feminism by definition is: The belief that men and women should have equal rights and opportunities. It is the theory of the political, economic and social equality of the sexes. […] These rights I consider to be human rights”

Hér tengdi hún mannréttindi, sem er sterkt gildi, beint við femínisma og stillir því hugtakinu upp á þann hátt að sért þú á móti femínisma þá hljótir þú einnig að vera á móti almennum mannréttindum allra. Seinna í ræðunni tvinnar hún annað öflugt og hugsanlega sterkara gildi saman við femínisma, frelsi einstaklingsins.

“If we stop defining each other by what we are not and start defining ourselves by what we just are – we can all be freer and this is what HeForShe is about. It’s about freedom.”

Með þessum skírskotunum til frelsis og mannréttinda reynir Emma Watson að fá þig til að líta þannig á að sért þú stuðningsmaður frelsis og mannréttinda hljótir þú að vera femínisti og á sama hátt að sért þú á móti femínisma þá hljótir þú að vera andsnúinn frelsi og almennum mannréttindum.

Það er erfitt að brjóta ramma á bak aftur og ætlast til að breyta þeim. Áhrifaríkara getur reynst að endurskilgreina þá þætti sem þú vilt koma inn í ramma annarra á þann hátt að þættirnir séu þeim þóknanlegir. Áhugavert verður að sjá hvernig Emmu Watson og heforshe herferð Sameinuðu Þjóðanna mun vegna en ljóst er að orðaval og áherslur okkar í tali skipta höfuðmáli þegar kemur að því að sannfæra aðra.